Het Mysterie van Bert de Bever

Opwarming van de aarde

De toekomst is nu

Wij hebben een enorme invloed op het klimaat: hoeveel energie we gebruiken, hoe we reizen, hoeveel we kopen en wat we eten. Samen maken ze onze 'ecologische voetafdruk'. Dat is de oppervlakte van de aarde dat nodig is om alle energie en grondstoffen te leveren die één mens verbruikt. Het klimaat heeft op zijn beurt een enorme invloed op het leven dat wij in de toekomst zullen leiden. Ieder kind nu en in de toekomst heeft het recht om te leven op een gezonde planeet. Maar net daarom is het belangrijk om ons bewust te worden van hoe we leven en wat we kunnen verbeteren.

We zijn allemaal schuldig aan de vervuiling van de planeet en aan de opwarming van de aarde.
Uilaatgassen van auto's of vliegtuigen dragen bij aan de opwarming van de aarde.

Opwarming van de aarde

In 2050 wil de Europese Unie (EU) klimaatneutraal zijn. In het klimaatakkoord van Parijs werd afgesproken om de wereldwijde opwarming "ruim onder de 2 graden Celsius" te houden. Wereldwijd is de temperatuur intussen al met 1°C gestegen. De oceanen hebben grote temperende functies want op het vaste land zijn de effecten van de klimaatopwarming een pak groter. In België zitten we nu al aan 2,6°C meer in vergelijking met 1850. En lijkt dat deze temperatuurstijging nog zal toenemen. Als de trendlijn zich op dezelfde manier voortzet, zitten we in België over 10 jaar aan 3 graden extra. Hittegolven zullen dan nog intenser worden.

Greta thunberg vergelijkt de opwarming van de aarde zelfs met het afbranden van je huis. "Je gaat toch ook niet toekijken op hoe het vuur alles vernietigd." Er moet vermeden worden dat de aarde 2 graden stijgt in vergelijking met 1850. Dat zou volgens klimaatexperten ernstige gevolgen hebben. Het ijs op de polen smelt steeds sneller, de zeespiegel stijgt. Veel gebieden overstromen, andere verdrogen en veel diersoorten sterven uit. De opwarming van de aarde is het meest voelbaar in de noordelijkste gebieden. Siberië kampt al maanden met uitzonderlijk hoge temperaturen: 25,4 graden terwijl het gemiddeld 0 graden is. Waar het uiteindelijk eindigt, hebben we zelf nog in handen: het zal onder meer afhangen van hoe snel we overschakelen naar een koolstofvrije maatschappij. Met z'n allen kunnen we hier ons steentje aan bijdragen. Maar hoe kunnen we ons steentje hieraan bijdragen?

Energie

Voor ons dagelijkse comfort hebben de meeste onder ons een flinke hoeveelheid stroom nodig. Het is vanzelfsprekend om het licht aan te doen, de verwarming of airco aan te zetten, met warm water te douchen, 's avonds naar ons favoriete programma te kijken,… In ons leven is energie in de vorm van stroom of warmte dus heel belangrijk. Maar waar komt die stroom vandaan? Een groot deel van die energie wordt opgewekt door het verbranden van steenkool. Daarbij komt niet alleen energie vrij maar ook het broeikasgas kooldioxide of CO². CO² is een van de voornaamste oorzaken van de opwarming van de aarde. Een derde deel van deze uitstoot komt uit onze huizen. Wist je dat apparaten die op standby staan niet helemaal uit zijn? Dit wordt 'sluimerverbruik' genoemd. Zo verbruikt een pc op de standby-stand tot wel 30% energie. Let er dus op apparaten effectief uit te zetten.
Sommige grondstoffen zoals steenkool, aardolie en aardgas op onze planeet zijn helaas niet oneindig en vullen zichzelf niet vanzelf. Om te voorkomen dat deze fossiele brandstoffen uitgeput raken, moeten we duurzamer leven. Duurzaam betekent nu en in de toekomst. Een duurzaam product is een product dat gemaakt is van stoffen en materialen waar we in de toekomst ook over kunnen beschikken.

De laatste jaren wordt steeds meer stroom opgewekt door windmolens, waterkracht en zonne-energie. Die hulpbronnen of voorraden die in de aarde zitten noemen we hernieuwbaar. Ze raken niet zomaar op want wind, water en zon zijn er altijd.

Voedsel(verspilling)

Bij de productie van eten worden niet alleen grondstoffen en energie verbruikt, maar ook koolstofdioxide of CO². Zo wordt voor de productie van 1 kg vlees ongeveer 14 kg CO² uitgestoten. Hoe komt dat? Koeien moeten eten. Om tot dat eten komen worden chemische meststoffen en pesticiden gebruikt. Bij het verteren van hun voedsel ontstaat in de buik van koeien het gevaarlijk broeikasgas methaan. Geen grap: als miljoenen koeien overal ter wereld boeren en scheten laten, is dat nog schadelijker dan CO². Hun uitwerpselen belasten het grondwater en brengen methaan in de lucht. Echte klimaatkillers zijn levensmiddelen die de halve wereld over reizen voor ze in de supermarkt liggen. Bananen uit Ecuador, appels uit Nieuw-Zeeland, noten uit Australië. Hoe langer de reis, hoe slechter voor het klimaat.

Wist je dat een derde van al het eten dat voor mensen wordt gemaakt in de prullenbak belandt? Met al dat verspild eten zouden moeten doneren aan diegene die te weinig hebben. Als we minder eten verspillen betekent dat ook dat we minder energie, land en water nodig hebben om voedsel te produceren.

Het beste is dus om groenten en fruit te eten dat op dat moment bij ons thuis in seizoen is, dan is het het lekkerst en het verst! Klimaatbescherming begint dus al op je bord.

Groenten- en fruitkalender

https://www.velt.nu/sites/files/content/documenten/groentekalender.pdf

Consumptie en afval

Ieder ding dat gemaakt wordt, verbruikt grondstoffen en energie. De meeste van die goederen worden nog eens verpakt met plastic en andere kunststoffen. Over de hele wereld produceren mensen steeds meer afval. Vroeger waren mensen geneigd spullen te laten repareren. Nu gooien mensen hun kapotte spullen weg om een nieuw exemplaar aan te schaffen. In rijke landen wordt huisvuil opgehaald en naar de vuilnisbak of verbrandingsovens gebracht. Dat is makkelijk maar tegelijkertijd staan gezinnen er niet bij stil hoeveel afval ze elke dag produceren en blijft de afvalberg groeien.

Verbrandingsovens zijn dus geen oplossing voor ons afvalprobleem. De afvalverbranding kan giftige stoffen uitstoten in de lucht. Bovendien moeten deze dure machines constant gevoed worden om de generatoren aan de gang te houden. Een deel van het afvalprobleem is op te lossen door afval te recycleren. Recycleren kost veel minder energie.

Plastic kom je tegenwoordig overal als zwerfvuil tegen. In bomen, struiken, prikkeldraad, maar ook in nesten van vogels waardoor jongen kunnen verdrinken of verstikken of aan geweien van herten. Plastic blijft echter heel lang bestaan. Wist je dat sommige plastic zakken wel 1000 jaar nodig hebben voordat ze afgebroken zijn? Er wordt geschat dat er elk jaar zo'n 13 miljoen ton van plastic wordt gedumpt in de oceaan. 70% van die 13 miljoen ton aan zwerfvuil in zee bestaat uit producten voor eenmalig gebruik zoals plastic bordjes en bekertjes, waterflesjes, verpakkingsmateriaal,... Dat heeft enorme gevolgen voor de biodiversiteit in de oceaan. Ontelbare zeedieren eten het op, raken erin verstikt en sterven er vervolgens aan.

Naast dat veel afval in zee terecht komt, komt jammer genoeg ook veel afval in de natuur terecht. Wanneer afval in de grond terecht komt, wordt een schadelijk broeikasgas - methaangas - geproduceerd. Aluminium blikjes doen er op een vuilstortplaats 80 tot 200 jaar over voordat ze helemaal verdwenen zijn, terwijl ze heel gemakkelijk gerecycleerd kunnen worden in de blauwe zak.
Bedrijven dragen eigen verantwoordelijkheid voor de opvang, afvoer, recycling en vermindering van afval dat ze produceren.

We kopen graag, maar hoe meer we kopen, hoe groter onze ecologische voetafdruk.
Bereken hier jouw ecologische voetafdruk https://voetafdruktest.wwf.nl/vragen 

Mobiliteit

We zijn allemaal graag op ons gemak. Daarom werden roltrappen, liften, auto's, treinen, vliegtuigen en schepen uitgevonden. Te voet of per fiets is de natuurlijk de meest milieuvriendelijke manier om van de ene plek naar de andere te gaan. De meeste voertuigen werken op stroom, aardgas of benzine. In het verkeer zijn steeds meer auto's te zien wat tot meer en langere files leidt. Hun uitlaatgassen verpesten de gezonde lucht en als je goed kijkt, zit de chauffeur vaak alleen in de auto. De trein nemen is een stuk milieuvriendelijker. Ondanks ze ook veel energie vragen, transporteren ze veel meer mensen tegelijkertijd. Vliegtuigen en cruiseschepen zijn het slechts voor het milieu. Beide stoten enorm veel schadelijke stoffen uit.

Tips

Zuinig met energie

• Wanneer je dus thuis minder energie gebruikt, krijg je niet alleen lagere rekeningen, maar help je ook de planeet.
• Niet alle ruimtes hoeven verlicht te worden als je toch maar in één kamer tegelijk kunt zijn. Is het trouwens niet gezelliger om kaarsen te branden en samen gezellig onder het deken te kruipen?
• Ga voor spaar- of LED-lampen in plaats van oude gloeilampen.
• Hetzelfde geldt voor de verwarming: waarom moet iedere kamer lekker warm zijn? Doe gewoon een extra pull aan wanneer je het te koud hebt in plaats van de verwarming hoger te zetten. Wist je dat als je je thermostaat één graadje lager zet, bespaar je al 6% energie!
• Als je bij koud weer onbeweeglijk achter je bureau zit om huiswerk te maken, dan heb je het waarschijnlijk snel koud. Dat is normaal, als we stil zitten, wordt onze bloedsomloop langzamer. In plaats van de verwarming hoger te zetten, kan je beter een paar keer de trap op en af rennen of even naar buiten gaan. Frisse lucht en lichaamsbeweging brengen je bloedsomloop weer op gang - en ook je hersenen.
• Tien minuutjes je raam laten open staan is genoeg om frisse lucht binnen te laten.
• Beslis niet met de deur van de koelkast open wat je wilt eten. Hoe sneller je de deur weer dichtdoet, des te beter.

Eten en drank

• Het beste is dat het eten geen lange weg heeft afgelegd, van het seizoen is en biologisch verbouwd is.
• Koop lokaal
• Eet seizoensproducten
• Kweek je eigen groenten als sla, tomaten, courgetten, wortels, radijsjes etc.
• Probeer een vegetarische dag per week in te lassen?
• Leidingwater lest prima de dorst.
• Blijf weg van drankjes in blikjes en plastic flessen. Om frisdrank uit blikjes te kunnen drinken, worden regenwouden gekapt en planten en dieren uit hun leefgebied verdreven. Herbruikbare flessen van glas zijn veel beter. Ze kunnen tot wel 50 keer opnieuw gevuld worden.
• Recycleer
• Extra tips
o Vouw dozen plat
o Haal de dop van glazen flessen
o Houd recyclebaar plastic apart
o Maak compost van een deel van het keukenafval
• Wist je dat
o Wanneer je hele school zijn papier laat recycleren, een heel bos gered wordt!
o Wanneer je hele klas zijn papier laat recycleren, scheelt dat meer dan 100 bomen per jaar.

Tegen waterverspilling

• Het koude water van de douche opvangen in een emmer (terwijl je wacht tot het water warm wordt) bespaart 9 liter per persoon per dag of 3285 liter per jaar.
• De douche uitdraaien terwijl je je inzeept bespaart 75 liter per persoon per dag of 27.375 liter per jaar.
• De kraan uitdraaien tijdens het tanden poetsen bespaart 15 liter per persoon per dag en 5475 liter per jaar.
• Planten water geven met kookwater of regenwater bespaart 2 liter per gezin per dag en 730 liter per jaar.
• Groeten wassen in een bak in plaats van onder de lopende kraan bespaart 10 liter per gezin per dag of 3650 liter per gezin per jaar.

Consumptie

• Koop enkel wat je nodig hebt. Ook in tweedehandswinkels kan je leuke kleren vinden.
• Koop geen kleding die aan spotgoedkope prijzen worden aangeboden. Dat wil namelijk zeggen dat deze kledingstukken in erbarmelijke omstandigheden in arme landen gemaakt worden. Daarenboven worden in het productieproces veel chemicaliën gebruikt die slecht zijn voor het milieu en waar de arbeiders ziek van worden.
• Breng spullen die jij niet meer wilt hebben, maar wel nog goed zijn naar de kringloopwinkel.
• Probeer verpakkingsafval te vermijden! Neem je eigen boodschappentas mee.
• Vermijd plastic producten voor eenmalig gebruik zoals waterflessen, plastieken bekertjes, bordjes etc. Investeer beter in een product dat langer meegaat zoals een drinkbus.
• De komst van het coronavirus heeft het straatbeeld gevuld met mensen die mondmaskers dragen. Hoe gooien jullie jullie gebruikte gezichtsmaskers weg? Mondmaskers beschermen ons grotendeels tegen virussen als het coronavirus maar ze verergeren de plasticvervuiling als ze niet op de juiste manier worden verwijderd.

Meer groen

Gevels van woningen en stenen vangen veel warmte op. Bij warme dagen – zoals we er onlangs enkele hebben gehad – kunnen de tegels of stenen meer dan 50°C warm zijn. De boodschap is om verharding te vermijden en groen te bevorderen.
Tijdens warme zomerdagen koelt de schaduw van een boom tot 4°C af. Een volwassen boom kan de koelende kracht hebben van 10 airco’s. De beste bomen hiervoor zijn trompetboom, valse Christusboom, honingboom.

Bronnen

Gogerly, L. & Sanchez, M. (2019). Ga voor GROEN! Wat jij kunt doen om de wereld groener te maken. Delft, Nederland. Uitgeverij Elmar.
Europese Commissie. (2020). Een Europese Green Deal. Het eerste klimaatneutrale continent. Geraadpleegd via https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/european-green-deal_nl
Hecking, C., Schoönberger, C. & Sokolowski, I. (2019). Onze toekomst is nu! Strijd met Greta Thunberg voor het klimaat. Amsterdam, Nederland. Uitgeverij Ploegsma.
Torfs, M. (2020). Klimaatakkoord van Parijs of niet, in België is het gemiddeld al ruim 2,5 graden opgewarmd - en wat brengt de toekomst? Geraadpleegd op 8 augustus 2020 via https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/02/26/opwarming-in-ukkel-zit-aan-2-3-graden/.
Trio, M. (2020). Siberië kampt al maanden met uitzonderlijk hoge temperaturen: "25,4 graden, terwijl het gemiddeld 0 graden is". Geraadpleegd op 8 augustus 2020 via https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/05/26/siberie-kampt-al-maanden-met-uitzonderlijk-hoge-temperaturen-25/.
Devas, F. (Producer) (2019). Seven worlds one planet: Antartica. UK: BBC Earth. https://www.bbcearth.com/sevenworldsoneplanet/antarctica/.